حافظ دانای رازها و بازگوکنندۀ اسرار است

بدون شک حافظ شیرازی، شاعر پرآوازۀ سدۀ هشتم، از مقدس‌ترین و بزرگ‌ترین شاعران غزل‌سرای پارسی است. مردم ایران و پارسی‌زبانان سراسر جهان، دیوان او را دارای اهمیت فراوان می‌دانند و از همان گذشته‌های دور با دیوان این شاعر، که به «لسان‌الغیب» معروف بود، فال می‌گرفتند.
حافظ را دانای رازها و بازگوکنندۀ اسرار می‌دانند؛ همچنین همۀ غزلیات او عارفانه و اشعارش حاصل کشف و شهود عارفانه است.
حافظ هر‌چه هست، شاعری است که رموز مستی و رندی را می‌داند و در دیر مغان شیدای شیداییان است.
برخی از اندیشه‌های حافظ بر‌‌اساس دیوان اشعارش دارای چند بُعد است:
بُعد «توجه به بزرگان ایران در دورۀ باستان» که در‌این‌خصوص می‌گوید: «بلبل ز شاخ سرو به گلبانگ پهلوی/ می‌خواند دوش درس مقامات معنوی».
بُعد «اشارات دینی» که حافظ در این‌مورد عنوان می‌کند: «شبان وادی ایمن گهی رسد به مراد/ که چند سال به جان خدمت شعیب کند».
«تکیه بر قضا و قدر»، مورد دیگری است که در این ابعاد جای می‌گیرد و حافظ در‌این‌باره می‌گوید: «‌در دایرۀ قسمت ما نقطۀ تسلیمیم/ لطف آنچه تو اندیشی حکم آنچه تو فرمایی».
«تضاد میان عقل و عشق» بُعد دیگری از اشعار حافظ به شمار می‌آید که مثالش این شعر است: «مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش/ ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن».
از ابعاد اشعار حافظ که بگذریم، باید به این موضوع که برخی اشعار او به‌عنوان ضرب‌المثل میان مردم استفاده می‌شود، اشاره کرد ،مواردی مانند: «یا رب مباد آنکه گدا معتبر شود»، «توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند؟»، «هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد».
*پژوهشگر و عضو گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان خراسان رضوی / حمیدرضا حافظیان*

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس