دریچۀ یک/ مشهد، راه دیگری جز مشارکت‌دادن مردم ندارد

وضعیت مشارکت در کشور به چه شکلی است؟ آیا عدد و رقمی در این زمینه وجود دارد؟
در این خصوص یکسری عدد و رقم داریم. پیمایش ملی «ارزش نگرش ایرانی‌ها» را مرحوم اسدی در سال۵٣ انجام داد که سؤال خاصی در باب مشارکت در آن نبود. سال‌٧۴ آقای محسنی، در دانشگاه علامه، پژوهشی در باب ارزش‌ها و نگرش‌ها انجام داده که چند گویه در باب مشارکت داشته است. سال٨٠ پژوهش دیگری در سنجش ارزش و پیمایشی و سال٨٢ نیز مطالعۀ دیگری انجام شد. در دولت نهم و دهم، هیچ کاری در این حوزه انجام نشد تا سال٩٣ و ٩۴ که پروژۀ دیگری انجام گرفت. یک پروژه هم دربارۀ سرمایۀ اجتماعی، دکتر غفاری، با همکاری وزارت کشور در سال‌٨۴ انجام داد که در آن هم سؤالاتی در باب مشارکت مطرح بود و مجدداً در سال٩٣ نیز انجام شد.

نتایج این پژوهش‌ها چه بوده است؟
مشارکت، مفهومی پیچیده است که سطوح گوناگونی دارد. مشارکت در جامعه‌شناسی سیاسی از کف مشارکت و با شرکت افراد در انتخابات و راهپیمایی‌ها شروع می‌شود و تا فعال‌کردن مردم ادامه دارد. ما در پیمایش‌ها سطح کمی از آن را می‌سنجیم، چون سؤالات نمی‌تواند خیلی عمیق شود. در همین سطح کم، داده‌های ما به‌شکل محسوس و مشخصی نشان داده که اعتماد مردم به نهادهای گوناگون به‌طور معناداری کاهش پیدا کرده است. اگر اعتماد نهادی کاهش پیدا کند، به‌تبع آن، مشارکت هم در سطح گسترده‌ای کاهش می‌یابد. شاید مشارکت در حد جزئی مثل شرکت در انتخابات افزایش پیدا کند، اما به‌شکل جدی یعنی اینکه مردم وارد میدان شوند، نقش قبول کنند، کاری انجام دهند و مسائلی را حل کنند، افزایش معناداری در سال‌های گذشته نداشته و حتی می‌توان گفت کاهش هم پیدا کرده است.

این کاهش نسبت به چه زمانی است؟
از سال‌۵٣ بگیرید تا ٧۴ و ٨٢ و مخصوصاً از ٨٢ به بعد خیلی کاهش پیدا کرده و به تبع آن مشارکت هم کاهش یافته است. اعتمادی وجود ندارد که بخواهد مشارکتی به وجود بیاید. پس ما در یک فضای بی‌اعتمادی هستیم. این شواهد نشان می‌دهد که مشارکت در کشور ما وضعیت خوبی ندارد و خیلی آشفته‌ است.

مشهد در حال حاضر ویژگی‌های خاصی دارد و مدیریت شهری با بحران‌های مختلفی مواجه است، از‌جمله مسائل اجتماعی، حاشیه‌نشینی، بحران آب و مسائل زیست‌محیطی. به نظرتان آیا در ادامۀ راه، مدیریت شهری مشهد می‌تواند راه دیگری به‌جز مدیریت مبتنی‌بر مشارکت مردم برای غلبه بر این بحران‌ها داشته باشد؟
نه، واقعاً راهکار دیگری وجود ندارد. دولت به مفهوم نهادهای دولتی در تمام دنیا از انجام تمام وظایف و کارهای بزرگ و گسترده ناتوان است. اصلا دولت‌ها در هیچ جای دنیا نمی‌توانند آسیب‌های اجتماعی را از بین ببرند. فقط یک راه وجود دارد و آن مشارکت مردم و نهادهای مدنی است. این‌ها هستند که اگر با هم پای کار بیایند، می‌توانند مسائل پیچیده را حل کنند. مسائل اجتماعی از بحران‌های مالی خیلی پیچیده‌تر
هستند.
مشهد، دومین شهری است که بحران‌ها و آسیب‌های اجتماعی آن به‌شدت گسترده است. اگر خانم خانه اندازۀ مرد خانه در مسائل مادی شریک و مطلع شود، حتی بهتر و دقیق‌تر از مرد خانه در هزینه‌ها مدیریت و صرفه‌جویی می‌کند. شهرداری هم اگر در اتاق شیشه‌ای قرار بگیرد، مردم خودشان پای کار می‌آیند و صرفه‌جویی می‌کنند تا بحران پیش نیاید. تا‌وقتی‌که بودجه و آمار و مسائل را از مردم پنهان می‌کنیم، نباید انتظار داشته باشیم که آن‌ها مشارکت کنند.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس