مجید عسگری، فعال تشکلی با اشاره به اینکه مشهد، شهر تشکل‌های اجتماعی است می‌گوید؛ هنوز پیوند میان مدیران و نخبگان نداریم

نجمه سرباز- سرمایۀ اجتماعی، سرمایه‌ای است که می‌تواند نقش مفید و ارزنده‌ای در توسعۀ پایدار و پیشرفت جامعه داشته باشد. توجه به توسعۀ متوازن و همه‌جانبه، توجه به همۀ مردم و روان‌سازی فرایند توسعه در ابعاد انسانی و اجتماعی آن، برخوردارشدن از جامعه‌ای گرم و اخلاقی، توجه به سهم و نقش روابط اجتماعی و... توجه به سرمایۀ اجتماعی شده است.
سرمایۀ اجتماعی نیز مجموعه‌ای از ارزش‌های اخلاقی، هنجارها، روابط مبتنی‌بر اعتماد، تعاون و همکاری متقابل، اجتماعات، انجمن‌ها و مؤسساتی است که به‌واسطۀ هنجارها و ارزش‌های مشترک شکل گرفته و موجب گرمی اجتماع انسانی شده است و کنش متقابل اجتماعی را تسهیل می‌کند.
امروز، بیست‌ودومین روز از ماه مرداد، به‌عنوان روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی نام‌گذاری شده است، به‌همین‌مناسبت بهانه‌ای شد تا با صاحب‌نظران در این عرصه درخصوص جایگاه تشکل‌های مردم‌نهاد در توسعۀ کشور و نگاه ویژه به این تشکل‌ها، گفتگویی را انجام دهیم.

مشهد، شهر تشکل‌های اجتماعی!
مجید عسگری، سال‌ها در محیط تشکیلاتی به شکل اقتصادی روزگار گذرانده‌است؛ مؤسسۀ فرهنگی نرم‌افزاری آرمان. او دربارۀ تشکل‌های اجتماعی می‌گوید: «سرمایۀ اجتماعی از آنجا اهمیت دارد که می‌تواند رابطۀ عمیقی بین افراد جامعه و نهادهای اجتماعی برقرار سازد، چراکه افراد جامعه با برقراری تماس با یکدیگر و پایدارساختن آن‌ها، قادر به همکاری با هم خواهند شد.». این فعال اجتماعی، با تأکید بر اینکه مشارکت اجتماعی، یکی از شاخص‌های مهم سرمایۀ اجتماعی است، خاطرنشان می‌کند: «تجربه ثابت کرده که راه‌حل بسیاری از مشکلات و مسائل مربوط به حوزۀ اجتماعی بدون مشارکت اجتماعی میسر نیست. بنابراین شکل‌گیری و شکل‌دادن به جامعه، تقویت مشارکت شهروندان در ادارۀ امور محلی و شهری در بسیاری از کشورهای جهان درقالب نهادهای مردمی انجام می‌گیرد.». مدیر فرهنگ‌سرای بهشت مشهد در ادامه از کلان‌شهر مشهد به‌عنوان شهر تشکل‌های اجتماعی یاد می‌کند و می‌گوید: «درهمین‌راستا این شهر نیازمند نگاه ملی است. مدیریت شهری در تشویق مشارکت مردم در ادارۀ امور شهر، آگاهی از نیازها و خواسته‌های شهروندان، اولویت و اهمیت‌قائل‌شدن برای گسترش فضاهای فرهنگی و اجتماعی، آموزش فرهنگ شهرنشینی و تلاش برای دستیابی به توسعۀ پایدار موفق نخواهد بود، مگر اینکه مشارکت مردم را در این تصمیم‌گیری‌ها در نظر بگیرد.». وی با بیان اینکه تشکل‌ اجتماعی به تشکلی گفته می‌شود که درجهت پاسخ به نیاز اجتماعی شکل می‌گیرد، تصریح می‌کند: «این تشکل باید بتواند ظرفیت‌ها و توانمندی‌های جامعه را درراستای حل مسئلۀ اجتماعی به کار گیرد تا درنهایت جامعه از فعالیت آن منتفع شود. افراد از این طریق مسائل و مشکلات مربوط به جامعۀ خود را دیده و نسبت به رفع آن اقدام می‌کنند و این موضوع باعث تقویت احساس یگانگی اجتماعی خواهد شد.». وی تشکل‌های اجتماعی را شامل دسته‌بندی‌های مختلفی می‌داند و ادامه می‌دهد: «در توصیف عمومی آن می‌توان گفت تشکل‌ها مجموعه‌هایی هستند که در سطح شهر، کشور و حتی بین‌الملل، حرکت‌هایی را برای شکل‌گیری جریان‌های اجتماعی انجام می‌دهند.». وی اظهار می‌دارد: «متأسفانه در کشور ما پیوند عمیقی میان متولیان دولتی و نخبگان وجود ندارد، یعنی آن پیوند لازم و مناسب که باید میان مدیران فرهنگی‌اجتماعی و نخبگان ما ایجاد می‌شده، هنوز آن‌طور‌که باید‌وشاید، رقم نخورده است.».

مهم‌ترین بستر ایجاد تشکل، مسجد است
وی با ابرازتأسف از اینکه هنوز در این حوزه قانون و زیرساخت مناسب وجود ندارد و حرکت‌های اجتماعی ساختاریافته صورت نگرفته است، در پاسخ به این سؤال که چه راهکار عملیاتی برای رفع این نواقص پیشنهاد می‌شود، خاطرنشان می‌کند: «الگوها و نمونه‌هایی به‌عنوان یک مدل پیشنهادی معرفی شوند. مشهد شهر تشکل‌هاست، می‌توان با سرمایه‌گذاری روی این کلان‌شهر یک اتفاق بزرگ در کل کشو رقم زد.». عسگری، مهم‌ترین بستر برای ایجاد تشکل‌های مردمی و اجتماعی را مساجد دانسته و می‌گوید: «می‌توان در این پایگاه‌های فرهنگی با تکیه بر کانون‌های فرهنگی‌هنری، بسیج و پتانسیل‌هایی همچون ائمۀ جمائات به اهداف پررنگ تشکل‌های اجتماعی رسید.».
وی قانون و مقررات موجود درراستای حمایت از تشکل‌ها را نیز دارای نقص و کمبود دانسته و معتقد است در حوزۀ برنامه‌ریزی‌ها، حمایت‌ها و پشتیبانی تشکل‌ها باید قوانین متقنی وجود داشته باشد تا با عنوان یک بازوی اجرایی به کمک تشکل‌ها بیاید.
عسگری «مسجد صنعتگران مشهد» را به‌عنوان نمونۀ یک تشکل مهم معرفی می‌کند و یادآور می‌شود: «باید به‌ سمت‌وسویی گام برداریم که تمامی مساجد شهر مشهد به‌عنوان الگویی برای تشکل‌های اجتماعی به کل کشور معرفی شوند.».

مسائل حاشیۀ شهر را تشکل‌ها می‌توانند حل کنند
وی در ادامه تأکید می‌کند: «در صدر انقلاب هم جهاد سازندگی نمونه‌ای از یک تشکل کارآمد بود که به‌صورت مردمی و با حمایت امام‌خمینی(ره) شکل گرفت و به انقلاب ایران هم رنگ‌و‌بوی خاصی بخشید.». مدیر فرهنگ‌سرای بهشت مشهد تصریح می‌کند: «برای قوت‌گرفتن این جریان در شهر مشهد با پتانسیل مساجد می‌توان بر روی مقوله‌هایی مانند توانمند‌سازی، آموزش ارائۀ الگوهای موفق و... در مساجد کار کرد.». وی در پایان اضافه می‌کند: «باید به‌دنبال این راهکار باشیم که برای نسل امروز این نگاه را ایجاد کنیم و این مهم محقق نمی‌شود مگر با برداشتن قدم‌های اصولی و معرفی نمونه‌های موفق، اصلاح فرهنگ نسبت به این مقولۀ مهم و دادن دست پیمان و اخوت میان متولیان فرهنگی و اجتماعی و نخبگان. به‌عنوان‌مثال، حاشیه‌نشینی و آسیب‌های اجتماعی که شهرهای امروز ازجمله‌ کلان‌شهر‌ها با آن مواجه‌اند، تنها با بهره‌گیری درست و بهینه از توان و استعداد موجود شهروندان در قالب چهارچوب نهادمند و از طریق برنامه‌های مشارکتی قابل رفع است.».

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس