نسخه پی دی اف
آخرین خبرها

به درد نه بگویید؛ طب تسکینی راهی برای کاهش درد در دوره سالمندی

سمیرا منشادی- شکایات و اصطلاحات متداولی مانند «دست‌درد امانم رو بریده، دردم آن‌قدر زیاد شده که حتی نمی‌تونم کیفم رو بردارم، پاهام آن‌قدر درد می‌کنه که نمی‌تونم کارهای روزمره‌ام رو انجام بدم، کمرم چند روزه که درد می‌کنه و نمی‌تونم از تختخواب بلند شم و...» از جمله شکایت‌های رایج در بین سالمندان است. این در حالی است که واژه درد را کمتر از جوانان می‌شنویم. سالمندان ویژگی‌های فیزیولوژیکی دارند که سبب می‌شود بیشتر از درد پا، تورم و حالت‌های مختلف آن شکایت کنند. بعضی از آن‌ها هم می‌گویند که شدت این دردها در شب‌ها یا هنگام بیدار شدن از خواب، زیاد است. این وضعیت‌ها سبب اختلال در خواب و فعالیت‌های روزمره می‌شود. امروزه وقتی سالمندان با چنین شکایت‌هایی مراجعه می‌کنند، پزشک برای کاهش درد آن‌ها به جز تجویز دارو، از روش‌های جدید دیگری مانند طب درد یا طب تسکینی و توانبخشی برای کمتر کردن درد استفاده می‌کند.

طب تسکینی
طب تسکینی سال‌هاست که در دنیا برای کاهش دردهای بیماران کاربرد دارد. طب تسکینی به معنی پوشاندن و استتار کردن است که در بیشتر کشورهای پیشرو در علم طب، به عنوان یکی از ارکان اصلی ارائه خدمات سلامت در جامعه شناخته شده است. این رشته از سال ۱۳۸۷‌ وارد سیستم سلامت ایران شده است و کلینیک‌های بسیاری در این زمینه به بیماران خدمات ارائه می‌دهند.

تعریف ساده
سازمان بهداشت جهانی تعریفی از طب تسکینی ارائه داده است: «طب تسکینی رویکردی است که به واسطه شناسایی اولیه و ارزیابی کامل (بی‌عیب و نقص) و درمان درد و سایر مشکلات فیزیکی، روحی و روانی، کیفیت زندگی بیماران و خانواده آن‌ها را در مواجهه با مشکلی که به واسطه بیماری تهدیدکننده زندگی بروز نموده، از طریق مهار و تسکین آلام، بهبود و ارتقا می‌بخشد.

آمار شیوع درد سالمندان
درد یکی از مشکلات مهم و شایع در افراد سالمند است و در بیش از ۵٠درصد این افراد دیده می‌شود. بر اساس تحقیقی که به تازگی از سوی موسسه ملی سلامت آمریکا منتشر شده است، بیش از نیمی از سالمندان در ایالات متحده آمریکا اعلام کرده‌اند که در یک ماه حتما درد آزارنده‌ای را تجربه کرده‌اند. جالب است که ٧۵درصد این افراد درد را در بیش از یک ناحیه تجربه کرده بودند. حدود ٢٠درصد سالمندانی که به بیمارستان‌ها مراجعه نموده‌اند، از درد‌های با شدت متوسط و گاهی شدید شکایت داشته‌اند.

درد و انواع آن
آنچه که سبب شده تا طب تسکینی یا همان طب درد، بیشتر در بین مردم شناخته شود، این است که با اداره کردن درد بیمار، بسیاری از مشکلاتش بهبود خواهد یافت. قبل از این که در خصوص نحوه درمان طب درد صحبت کنیم بهتر است درد و انواع آن را بشناسیم. عبدا... حسینلو کارشناس ارشد فیزیولوژی در خصوص تعریف درد می‌گوید: پدیده درد نتیجه تبادلات شیمیایی و تغییرات واکنش سه بخش عمده در بدن شامل اعصاب محیطی، نخاع و مغز است که هر یک نقش عمده‌ای در بروز درد دارند.وی ادامه می‌دهد: اگرچه درد در بیشتر موارد نشانه بیماری است، اما چنانچه ادامه داشته باشد، تبدیل به وضعیتی مزمن می‌گردد که در این حالت، درد تنها یک علامت نیست، بلکه خود یک بیماری محسوب می‌شود که باید توجه ویژه‌ای به آن داشت.
حسینلو در خصوص انواع درد می‌افزاید: درد حاد به طور معمول با بیماری و زخم همراه است. درد حاد می‌تواند یک لحظه باشد مثل نیش حشره و یا هفته‌ها به طول بینجامد مثل سوختگی. هنگامی که شخصی به درد حاد مبتلا می‌شود، به طور دقیق می‌داند که چه محلی آسیب دیده است.وی با اشاره به اینکه دردهای مزمن در سالمندان بیشتر از افراد جوان است، توضیح می‌دهد: درد مزمن، به معنای زمان است. چنانچه درد بیش از چند ماه ادامه داشته باشد، به عنوان درد مزمن شناخته می‌شود. درد مزمن می‌تواند دائمی و یا متناوب باشد مثل دردهای میگرنی.همچنین در حالت مزمن برخلاف دردهای حاد، ممکن است علت درد نامعلوم باشد.

تحمل درد
درد در دوران سالمندی شیوع بالاتری از سایر دوران زندگی انسان دارد. بسیاری از سالمندان به علت مشکلات شناختی و ارتباطی همراه مانند آلزایمر، قادر به بیان کردن میزان واقعی دردهای خود نیستند. از طرف دیگر‌، گروهی از سالمندان و اطرافیان آنان درد را جزء جدایی‌ناپذیر از سالمندی تصور می‌کنند که باید با این معضل به نحوی کنار بیایند. مجموعه این عوامل باعث می‌شود که مسئله درد در سالمندان ناشناخته بماند. حال آنکه درمان کم‌عارضه و موثر درد در بسیاری از سالمندان عملی است و می‌توان برای کم کردن آن اقدام کرد. دکتر امین اظهری متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه برایمان بیشتر توضیح داده است.وی با اشاره به اینکه درد در سالمندان می‌تواند هزینه‌های سنگینی را به بیمار و اطرافیانش وارد کند و روی کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد، می‌گوید: سالمندان همواره از دردهای با شدت متوسط و گاهی شدید شکایت دارند. دردها، به خصوص دردهای مزمن می‌تواند سبب ایجاد اختلالات حرکتی، کاهش فعالیت فیزیکی و کاهش مشارکت سالمند در فعالیت اجتماعی شوند.
دکتر اظهری با اشاره به اینکه درد تأثیر منفی بر کیفیت زندگی فرد سالمند دارد، بیان می‌کند: درد بر روی کیفیت زندگی اثر می‌گذارد و در نهایت می‌تواند منجر به افسردگی، اضطراب، مشکلات خواب، مشکلات اشتها، کم شدن وزن، اختلالات ادراکی و محدود شدن عملکرد بیمار شود. این در حالی است که با اداره کردن درد این بیماران، بسیاری از این مشکلات بهبود خواهد یافت.
این مدرس دانشگاه در خصوص دردهای شایع سالمندان توضیح می‌دهد: بیماری‌های مفصلی مانند آرتروز و روماتیسم، بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان، دیابت و بیماری‌های مغز و اعصاب از جمله اصلی‌ترین علل دردهای مزمن در سالمندان محسوب می‌شوند.

چند پیشنهاد برای کاهش درد
پرسش بسیاری از سالمندان و اطرافیان آن‌ها این است که چطور می‌توانیم این درد را کم کنیم یا به فرد سالمندمان کمک کنیم تا زندگی‌اش با کیفیت باشد. این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، به سالمندانی که مبتلا به درد‌های مزمن هستند، پیشنهادهایی دارد.
دکتر اظهری می‌گوید: ورزش، به خصوص در دوران سالمندی به عنوان یک ضد درد بی‌نقص تلقی می‌شود. به طوری که هیچ برنامه تسکین درد و توانبخشی بدون در نظر گرفتن ورزش کامل نیست. ورزش‌های هوازی علاوه بر بهبودی وضعیت قلبی عروقی می‌تواند به نگهداری وزن در محدوده طبیعی کمک کند. چرا که افزایش وزن از عوامل تشدید درهای مزمن و به خصوص آرتروز در سالمندان است. وی ادامه می‌دهد: این ورزش‌ها می‌تواند به افزایش تراکم استخوان در بیماران مبتلا به پوکی استخوان کمک شایانی کند. ورزش‌های تقویتی عضلات نیز با هدف اصلاح ناهنجاری‌ها و افزایش ثبات مفاصل انجام می‌شود و به کاهش درد بیماران کمک چشمگیری می‌کند. ضمن آنکه ایجاد نشاط و اصلاح افسردگی از دیگر پیامدهایی است که ورزش به واسطه آن می‌تواند منجر به کاهش درد شود.
دکتر اظهری بیان می‌کند: فشارهای عصبی می‌تواند تحمل فرد در مقابل عامل دردآور را کاهش دهد و مدیریت درد را مختل کند. برای کنترل فشارهای عصبی توصیه می‌شود به مشاور یا روانپزشک مراجعه کنید.
این مدرس دانشگاه علوم پزشکی، داشتن تغذیه و خواب را مهم ارزیابی می‌کند و می‌گوید: تغذیه مناسب برای بسیاری از سالمندان ضروری است. برای کنترل بیماری زمینه‌ای یا تنظیم وزن، رژیم غذایی سالمند باید متعادل باشد و هشت ساعت خواب کافی داشته باشد.
دکتر اظهری توضیح می‌دهد: باید برخی از نکات ارگونومی را که شامل طریقه صحیح حمل بار، خوابیدن، انجام امور روزمره زندگی، رانندگی و داشتن کیف و کفش مناسب است، در نظر داشت و آن‌ها را رعایت کرد.
این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی به سالمندان توصیه می‌کند: ماهیت درد و نحوه بروز آن یکی از مواردی است که پزشکان برای کمتر کردنش تلاش می‌کنند و هر روزه با شناخت هر چه بیشتر این فرآیند، درمان‌های موثرتری برای دردهای مختلف ارائه می‌شود. آنچه باید بر آن تأکید داشت، این گفته محققان است که توجه بیش از حد به درد، شدت آن را افزایش می‌دهد و آن را غیرقابل تحمل خواهد کرد. پس در مواجهه با درد صبور باشید.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس