نسخه پی دی اف
آخرین خبرها

علل فرار همسران از ‌فرزندآوری چیست؟؛ زندگی بدون فرزند

سمیرا منشادی- دختران نسل گذشته به ٣٠ سال نرسیده، چند بچه قد و نیم قد دنبالشان بود. آن دوران همسران تا به خودشان می‌آمدند، پدر و مادر ‌شده بودند. اما دختران و پسران امروزی که ازدواج می‌کنند، با آنکه مرز ٣۵سالگی را رد کرده‌اند، هنوز خبر از بچه‌دار شدنشان نیست. هنگامی‌که با زوج‌های جوان که هنوز صاحب فرزند نشده‌اند، صحبت می‌کنیم، آن‌ها جمله‌هایی از قبیل، «بچه می‌خوایم چه کار؟ ما خودمون هنوز بچه‌ایم.»، «بچه یعنی شب‌بیداری و گذشتن از تفریح، مگه از جونمون سیر شدیم که بچه بیاریم.»، « شرط‌ کردیم که بچه نیاریم و با هم خوش بگذرونیم.»، «هنوز دارم درس می‌خونم. هر زمان درسم تموم شد، بعدش در این‌باره فکر می‌کنیم.» را می‌گویند. در دهه‌های گذشته فرزندآوری یکی از معیارها و کاکردهای اصلی‌ خانواده بود. اما در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ طوفانی به نام تک‌فرزندی و بی‌فرزندی از راه رسید و زندگی‌ها را زیر و رو کرد. زوج‌های جوان با وجود اینکه سال‌ها از عمر زندگی‌ مشترکشان می‌گذرد و مشکلی هم برای بچه‌دارشدن ندارند، اما به فرزندآوری تمایلی ندارند.

خانواده‌ ایرانی کوچک شده است
تا همین دهه‌های گذشته، همان‌زمانی که من و شما در مدرسه سه نفری روی یک نیمکت می‌نشستیم، خبری از کاهش نرخ رشد جمعیت نبود. اما یکباره داستان تغییر کرد و بیشتر تبلیغ‌ها در خصوص «فرزند کمتر، زندگی بهتر» شد. در یک چشم به هم زدن، همه چیز تغییر کرد و آن‌قدر نرخ زاد و ولد کم شد که مسئولان خبر از کوچک شدن خانوارهای ایرانی دادند. چندی قبل در خبرها آمده‌بود که از لحاظ بُعد خانوار به سمت کوچک شدن می‌رویم و ١۴درصد زوجین تمایل به فرزندآوری ندارند و ١٩درصد تک‌فرزند هستند. به معنایی دیگر ٣٣ درصد از زوج‌ها یا بدون فرزند یا تک‌فرزند هستند.

خودشیفتگی همسران
این موضوع که چرا همسران جوان بدون اینکه مشکلی برای فرزندآوری داشته باشند، تمایلی به فرزند ندارند را رضا زیبایی، مشاور خانواده در ادامه برایمان توضیح داده است.
زیبایی با اشاره به اینکه دلایل مختلفی سبب شده تا همسران تمایلی به فرزند نداشته باشند، می‌گوید: در گذشته فرزندآوری یکی از دلایل برای ادامه و بقای زندگی همسران بود. به عبارتی فرزند یکی از راهکارها برای پایندی و دوام زندگی محسوب می‌شد.
وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر همسران به خاطر اینکه اطمینانی از بقای زندگیشان ندارند، فرزندی به دنیا نمی‌آورند. آن‌ها می‌گویند که نمی‌دانیم زندگی‌مان دوام دارد یا نه. چرا بخواهیم فرزندی بیاوریم که در صورت از هم‌پاشیدن زندگی، به او آسیب برسد؟
این مشاور با توضیح این مطلب که برخی از همسران، علاقه‌ای به همسرشان ندارند و این بی‌تمایلی را در فرزندآوری نشان می‌دهند، می‌افزاید: گروه دیگری از همسران که تمایلی به فرزندآوری ندارند، به این دلیل است که از زندگی مشترک و شریک زندگی‌شان رضایت ندارند. به عبارت دیگر، همسرشان را دوست ندارند و نمی‌خواهند از او فرزندی داشته باشند. از این‌رو میل به بچه‌دار شدن را از دست می‌دهند.
وی توضیح می‌دهد: اگر بی‌علاقگی به فرزند از سوی مرد باشد، می‌توان او را به این امر تشویق کرد، اما اگر این بی‌علاقگی از سمت زن باشد، به خاطر اینکه او باید ٩ ماه بارداری و سپس شیردهی را قبول کند، سخت است. به عبارتی اگر زن راضی به فرزندآوری نباشد، سخت می‌شود او را به این امر راضی کرد.

نگاه شایع در بین همسران
رضا زیبایی، خودخواهی را یکی دیگر از دلایل بی‌فرزندی در میان همسران نسل جدید می‌داند و بیان می‌کند: خودشیفتگی، رفاه و لذت از جمله عواملی است که همسران جوان برای نداشتن فرزند دارند. آن‌ها تصور می‌کنند که داشتن فرزند از رفاه و خوشگذرانی آن‌ها می‌کاهد و مانعی برایشان محسوب می‌شود.
وی جوانی‌کردن را یکی از دلایل نداشتن فرزند در بین همسران می‌داند و توضیح می‌دهد: یک نگاه شایع در بین همسران جوان این است که فرزند، سبب درد و رنج است. فرزندداشتن یعنی خستگی و کار زیاد و این با رفاه، لذت و جوانی‌کردن که آن‌ها خواستارش هستند، در تضاد است.
این مشاور ادامه می‌دهد: یکی از جمله‌هایی که از زبان همسران جوان زیاد می‌شنویم، این است که «ما هنوز بچه‌ایم، بچه می‌خوایم چه‌کار؟» در ظاهر آن‌ها خود را کودک می‌دانند، حال آنکه معنای این جمله از نظر روانشناختی یعنی برای داشتن فرزند باید مهارت‌هایی را داشته باشیم که ما هنوز آن‌ها را کسب نکرده‌ایم و بی‌‌مهارت هستیم.
زیبایی، بیماری‌های روحی و گاه جسمی را هم از دلایل عدم فرزندآوری می‌داند و توضیح می‌دهد: برخی مشکلات و اختلالات روحی نیز می‌تواند میل به پدر و مادر شدن را به شدت کم کند. به عنوان مثال، بیماری افسردگی، اختلالات روحی و جسمی شدید و همچنین خاطرات تلخ دوران کودکی نیز می‌تواند نتیجه‌ این بی‌علاقگی برای فرزندآوری باشد.

تغییر نگاه خانواده‌ها به فرزندآوری
در گذشته، فرزندان به خصوص پسران، نیروی کار محسوب می‌شدند و کمی که از آب و گل در می‌آمدند، کنار دست پدر کار می‌کردند. اما این دیدگاه در بین همسران نسل جدید تغییر کرده است. این بخشی از صحبت‌های دکتر حسین امیری گنجه‌ای جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه است. وی در ادامه می‌گوید: تغییر ساختار خانواده و جامعه یکی از دلایل عمده برای نداشتن فرزند در بین همسران است.
این مدرس دانشگاه می‌افزاید: بخشی از نداشتن فرزند در همسران جوان به ساختار خانواده ارتباط دارد. به این معنا که در حال حاضر، ساختار خانواده از گسترده به هسته‌ای تغییر پیدا کرده است.
وی با اشاره به اینکه در گذشته، کشورها به نیروی انسانی خود برای چرخه تولید نیازمند بودند، ادامه می‌دهد: در ساختار جامعه هم تغییر از سنتی به مدرنیته را شاهد بودیم. در گذشته نیروی انسانی، سربازان تولید بودند. با ورود تکنولوژی و جایگزین‌شدن آن، دیگر زور بازو حرف اول را برای تولید نمی‌زند.
این جامعه‌شناس توضیح می‌دهد: این در حالی است که پنجره جمعیتی کشورمان منفی است و موتور توسعه هر کشور به نیروی انسانی آن در حوزه کار وابسته است. با این روندی که کشورمان در پیش گرفته، در شش یا هفت سال آینده باید نیروی کار را از خارج کشور وارد کنیم.
وی بیان می‌کند: سالمندی و رشد منفی جمعیت، از جمله عواملی است که در آینده ما را به نیروی کار خارجی وابسته می‌کند و این یعنی واپس‌گرایی در مسیر توسعه.
این جامعه‌شناس توضیح می‌دهد: یکی دیگر از دلایل جامعه‌شناختی این موضوع، به دیدگاه نسل جدید برمی‌گردد. به این معنا که آن‌ها فرهنگ و پرستیژ را در نداشتن فرزند یا تک‌فرزندی می‌دانند. افرادی که دارای سه یا چهار فرزند هستند، از دیدگاه آن‌ها خانواده‌های سطح پایین هستند.

پای اقتصاد هم در میان است
دکتر امیری گنجه‌ای یکی دیگر از عوامل را مشکلات اقتصادی و بیکاری بیان می‌کند و می‌‌گوید: یکی از دلایلی که سبب می‌شود تا مردان کمتر تمایلی به فرزندآوری داشته باشند، نداشتن شغل و درآمد ثابت است.
وی ترس از مشکلات مالی را از جمله موارد برای عدم فرزندآوری می‌داند و می‌افزاید: در گذشته این مثال معروف وجود داشت که: هر آن‌کس که دندان دهد، نان دهد. این نشان می‌دهد که کاری وجود داشته است. در حال حاضر و با توجه به معضل بیکاری و نداشتن درآمد ثابت، بیشتر مردان برای تأمین هزینه‌ها دچار مشکل هستند و نمی‌خواهند با اضافه شدن نفر سوم، این مشکلات
بیشتر شود.
این جامعه‌شناس بیان می‌کند: امروزه والدین قبل از تولد فرزندانشان، به فکر آینده آن‌ها هستند و اینکه شغلشان یا ازدواجشان چه خواهد شد. زوجین به خاطر این که در جامعه‌ای زندگی می‌کنند که بیکاری و سایر معضلات اجتماعی گریبان‌گیر جوانان است، تمایل چندانی به ‌بچه‌دار شدن
ندارند.
وی با بیان این که بچه‌دار شدن‌های امروزه انتخابی است نه اتفاقی، تأکید می‌کند: از آنجا که امکانات تشویقی با تولد هر فرزند وجود ندارد، والدین از خود می‌پرسند چطور از پس مخارج شیر خشک و سایر هزینه‌ها برآیند؟ بنابراین ترجیح می‌دهند
بچه‌دار نشوند.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس