نسخه پی دی اف

راهکارهای سامان‌دهی حاشیه‌نشینی (قسمت دوم)

...البته هنوز اطلاع دقیقی از نتایج این طرح در دست نیست و اینکه دولت تا چه حد توانسته است جلو مهاجرت به حاشیه شهرهایی نظیر مشهد را بگیرد به اجرای طرح‌های تحلیلی و پژوهشی نیازمند است اما در عین حال، شکی نیست که طرح‌های اشتغال‌زا در روستاها سبب کاهش مهاجرت به شهرها می‌شود زیرا طی چند سال اخیر، بیکاری مهم‌ترین دلیل مهاجرت به حاشیه شهر بوده است. در این راستا از ایجاد تشکل‌های فرهنگی و اجتماعی نیز نباید چشم‌پوشی کرد. تشکل‌هایی با حضور ساکنان حاشیه شهر در راستای کاهش آسیب‌های اجتماعی می‌تواند اتفاقات خوبی را در این عرصه رقم بزند.
از دیگر راهکارهایی که برای سامان‌دهی حاشیه شهر به آن‌ها می‌توان اشاره کرد استفاده از تجربیات کشورهای توسعه‌یافته است. حاشیه‌نشینی را اگرچه نمی‌توان به یک جغرافیای خاص نسبت داد، چهره آن در کشورهای توسعه‌یافته با دیگر کشورها متفاوت است. اگر‌چه سازمان ملل برای داشتن شهرهایی بدون‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زاغه‌نشینی برنامه‌های مختلفی مانند از بین بردن دلایل ایجاد حاشیه‌نشینی، سازمان‌دهی حاشیه‌نشین‌ها یا بهبود خانه‌های آن‌ها پیشنهاد داده است، برخی کشورها به شیوه خود برای حل این مشکل اقدام کرده‌اند، شیوه‌هایی که گاهی غیر‌‌اخلاقی و حتی غیر‌انسانی است. برای مثال، کشور چین هنگام آماده شدن برای بازی‌های المپیک ٢٠٠٨، با بولدوزر به جان خانه‌های مردم حاشیه‌نشین افتاد و آن‌ها را خراب کرد. برخی از خانه‌ها و حتی مکان‌های کسب فقرا را نیز با ساخت دیوار به دور آن‌ها مخفی کرد. دولت هند در سال ٢٠٠٩ برای رها کردن کشور از حاشیه‌نشینی طی مدت پنج سال به زاغه‌های فقرا حمله کرد و خانه‌هایشان را ویران کرد. در مقابل، دولت‌هایی نظیر تایلند و کنیا اقدامات عادلانه‌ای ‌برای حل این موضوع در دستور کار قرار دادند. دولت تایلند به ساکنان این مناطق یارانه و وام‌هایی برای تعمیر خانه‌هایشان پرداخت کرد تا سبک زندگی مردم را تغییر دهد. دولت کنیا هم با برنامه‌های حمایتی، به کمک مردم حاشیه‌نشین خود رفت، برای آن‌ها آپارتمان‌هایی در مناطقی دیگر ساخت و به قیمتی بسیار ارزان در اختیار این مردم قرار داد. بنا‌بر ادعای مسئولان کشور کلمبیا، با بهبود بخشیدن سیستم حمل‌و‌‌‌نقل در مدلین، دومین شهر بزرگ این کشور، وضع مناطق حاشیه‌نشین بهبود یافته و از نرخ قتل و جنایت در این مناطق به طور چشمگیری کاسته شده است. اما راهکار انگلستان ترویج رشد اقتصادی، افزایش درآمد کل جامعه و ایجاد مشاغل بیشتر برای کاهش فقر نسبی و بیکاری بود و دولت اسپانیا‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ اشتغال‌زایی در روستاها را در برنامه خود گنجانده است. راهکار مراکش هم واگذاری هم‌زمان زمین برای ساختمان، تأمین وام خرید زمین و احداث ساختمان و نظارت بر روند تخریب زاغه قبلی و ساخت مسکن جدید بوده است که در مقایسه با سایر برنامه‌های اجرایی آن کشور، موفقیت‌آمیزتر بوده است.
مسلما تقلید و کپی‌برداری صرف از تجربه کشورهای دیگر نمی‌تواند راه‌حل کامل و جامعی برای شهرهای کشورمان باشد اما نیاز است با استفاده از تجربه کشورهای موفق در این زمینه، به بهبود شرایط زیست‌پذیری شهری پهنه‌های حاشیه‌نشین اقدام شود. همچنین انجام مطالعات دقیق برای هر شهر با توجه به شرایط خاص فرهنگی، اقتصادی، کالبدی و سیاسی آن ضروری است.
عضو شورای اسلامی شهر مشهد مقدس و رئیس کمیسیون ویژه مناطق پیرامونی و کم‌برخوردار
رمضانعلی فیضی*
itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس