نسخه پی دی اف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
-

نهضتی که از مشهد شروع شد و به بحرین رسید
به بهانه چهارمین سال فعالیت نهضت مردمی پوستر انقلاب اسلامی

.


بیست‌و‌هشتم دی 1392، چهارمین سال فعالیت «نهضت مردمی پوستر انقلاب» بود. نهضتی که به گفته بانیان آن توانسته جایگاه خود را در میان مردم باز کند و پوسترهایی را با دغدغه‌های انقلابی اسلامی به جامعه عرضه کند.
شامگاه شنبه، بیست و هشتمین روز از دی 1392، نگارخانه«سلطانعلی مشهدی» میزبان یک جشن تولد ویژه بود. جشنی که با حضور جمعی از هنرمندان، مردم و مسئولان فرهنگی شهرمان برگزار شد. در کنار برپایی نمایشگاهی از آثار منتخب تولید شده در نهضت مردمی پوستر انقلاب، سخنرانی یکی از استادان مطرح گرافیک ایران از نکات درخور توجه این مراسم بود. اگر چه بر اساس آنچه اعلام شده بود، قرار بود «علی وزیریان» یکی از گرافیست‌های برجسته انقلاب اسلامی در این جشن سخنرانی کند اما به دلیل کسالت، این هنرمند نتوانست در این مراسم حضور یابد. با این حال مسعود نجابتی که سابقه‌ای درخشان در گرافیک انقلاب اسلامی دارد و یکی از استادان مطرح گرافیک ایران به شمار می‌رود، به‌عنوان میهمان ویژه این مراسم، درباره پوسترهای اجتماعی و جایگاه آن در جامعه سخنرانی کرد. سخنانی که در کنار معرفی و طرح یک موضوع، با پیشنهادی ویژه از سوی این هنرمند بیان شد.
پوستر، چیزی فراتر از رسانه
«پوستر‌های اجتماعی»، محور و موضوع اصلی سخنرانی مسعود نجابتی بود. سخنانی که از سوی این هنرمند در چند بخش مطرح شد و نجابتی تلاش کرد تا سخنانش را به صورت زنجیروار با هم مرتبط کند.
بخش آغازین سخنرانی این استاد مطرح گرافیک ایران درباره پوستر و جایگاه آن در شرایط امروز بود. راجع به اینکه چرا در شرایط فعلی و با توجه به گسترش رسانه‌ها و مدیوم‌های مختلف و تبلیغات و... پوستر همچنان جایگاهی ارزشمند در عرصه اتفاقات اجتماعی و فرهنگی دارد.
نجابتی گفت: با وجود گسترش رسانه‌ها و مدیوم‌های مختلف هنری، ما همچنان اصرار داریم که در فضاهای تجسمی به پوستر بپردازیم و دغدغه ما باشد.
به نظر این گرافیست مطرح، برخلاف برخی تصورات رایج درباره گرافیک و به ویژه پوستر، بیشترین اهمیت پوستر در اطلاع‌رسانی آن نیست و نمی توان مدعی شد که پوستر در شرایط فعلی کار اطلاع‌رسانی را انجام می‌دهد‌.
این هنرمند عنوان کرد: حداقل در خیلی از مناسبت‌ها و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی فرهنگی و به‌خصوص تجاری، پوستر نقش ویژه‌ای دارد‌. این در حالی است که وظیفه اطلاع‌رسانی را رسانه‌ها و به‌خصوص صداو سیما و سایر رسانه‌های خبری انجام می‌دهند‌. حتی آگهی‌های روزنامه‌ها، مجله‌ها، صفحات وب و... هستند که کار اطلاع‌رسانی را به شکل کم‌هزینه‌تر و شاید موثرتر انجام می‌دهند‌‌.
به اعتبار تصویر
اما چرا این‌قدر بر حضور پوستر در فضاهای فرهنگی و اجتماعی اصرار می‌شود؟ نجابتی، معتقد است که پوستر از همان ابتدا در فضای تجسمی دارای وزنی ویژه بوده و حتی امروز هم با توجه به رشد انواع مدیوم‌های هنری، هنوز دارای اهمیتی ویژه است و از آن کاسته نشده است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: با اینکه امروزه کتاب‌های الکترونیکی و کتاب‌ها صوتی رونقی ویژه پیدا کرده و گسترده شده‌اند؛ اما هنوز کتاب‌های چاپی به‌عنوان یک پدیده معتبر، وزین و درخور اعتنا همچنان در فضای نشر باقی مانده و دارای اعتباری ویژه‌اند. به نظر نجابتی، پوستر نیز چنین اعتباری دارد و نمی‌توان از وزن و جایگاه آن در فضای فرهنگی جامعه غافل شد.
وی در ادامه گفت: هیچ پدیده‌ای در سطح جامعه نیست که اتفاق بیفتد و پوستری را همراه خودش نداشته باشد؛ از اتفاقات و مناسبت‌های مذهبی گرفته تا تبلیغات در فضاهای سیاسی و رخدادهای اجتماعی و هر آنچه انسان امروز با آن درگیر است و به آن مبتلاست.
به گفته نجابتی هویت بصری همه رویداد‌ها و اتفاقات اجتماعی، فرهنگی و... در فضای تجسمی و در پوستر خلاصه می‌شود‌.
وی معتقد است پوستر تبلور بصری و آشکار و ماندگار یک اتفاق است و این اعتبار بیشتر از آن جهت است که از بسیاری رخدادها، از اتفاقات تلخی همچون زلزله بم تا فیلم‌های سینمایی، تئاتر‌، مناسبت‌های مذهبی و ... هر آنچه در ذهن ما باقی می‌ماند، تصویر مجسم آن رویداد در قالب پوستر است.
نجابتی تصریح کرد که حتی به لحاظ بصری، یک پوستر می‌تواند برای نسل‌های بعدی هم خاطره‌انگیز و ماندگار شود. همچون بسیاری فیلم‌ها و جشنواره‌های هنری و سینمایی که تا امروز مخاطبان آن‌ها را با پوسترهایشان می‌شناسند.
این استاد دانشگاه در بیان اهمیت و جایگاه پوستر در روزگار معاصر گفت: در روزگار ما اعتبار پوستر همچنان به قوت خودش باقیست‌. چرا‌که هیچ کس حاضر نیست محصولی را بدون نشانه خریداری کند. این نشانه است که به محصول اعتبار و هویت می‌بخشد.
به نظر نجابتی، در فضای فرهنگی نیز این امر جاری و ساری است و به وسیله پوستر هویت یک رویداد فرهنگی و اجتماعی برای مخاطبان مجسم می‌شود.
به گفته این گرافیست‌، پوستر تبلور اتفاقات معاصر است و شرایط فرهنگی حاکم بر جامعه در آن نمود دارد و همه این شاخصه‌ها در کنار توانایی طراح، در پوستر جمع است‌.
وی در ادامه عنوان کرد که حتی از روی پوستر‌ها می‌توان به مکاتب هنری جامعه پی برد‌. یعنی از روی طراحی یک پوستر می‌توان پی برد که پوستر در چه سالی طراحی شده و حتی به تفکری که در آن فضا وجود داشته و به مکتب فکری که طراح به آن قائل بوده است.
پوستر ؛ همگام با اتفاقات جامعه
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش به نکته‌ای دیگر اشاره کرد. نکته‌ای که به نظر نجابتی پوستر را حائز اهمیت می‌کند، استقلال آن است.
به گفته وی، همه محصولات گرافیک وابسته به یک شی یا محصول هستند. مثل جلد کتاب که وابسته است به خود کتاب. نمی‌توان کتابی را بدون جلد تصور کرد و در عین حال جلد کتاب را هم بدون محتوای کتاب نمی‌توان به صورت مجزا در فضای تجسمی تصورکرد.
به نظر نجابتی، تنها پدیده‌ای که استقلال بیشتری در عرصه گرافیک دارد، پوستر است.
طبق اظهار این هنرمند‌، جشنواره‌های زیادی در سطح جهان برگزار می‌شوند که به پوستر اختصاص دارند و حتی در کارنامه و رزومه بیشترین طراحان گرافیک، پوسترها شاخص‌ترین کارهای آنان محسوب می‌شود.
نجابتی در ادامه اظهار کرد: پوستر به تنهایی و برای خودش حرف دارد. فارغ از اینکه به جایی منتسب باشد یا سفارش‌دهنده خیلی مشخص و دولتی داشته باشد. حتی خیلی وقت‌ها طراحان به صورت خودانگیخته پوستر یا پوسترهایی را بر اثر یکی از اتفاقات جامعه طراحی می‌کنند.
به نظر این استاد دانشگاه‌، در طراحی پوسترهای اجتماعی ابراز احساسات شخصی طراح، نقشی مهم ایفا می‌کند و لزوما سفارش‌های خیلی مشخص و کانالیزه شده برای طراحی یک پوستر وجود ندارد‌.
نجابتی با اشاره به اینکه پوستر در فضای فرهنگی جوامع متمدن بشری دارای جایگاه ویژه‌ای است، توضیح داد که خیلی وقت‌ها پوسترهایی در جهان طراحی می‌شوند که اساس تولید آن وقوع یک اتفاق اجتماعی یا مناسبت‌ها بوده است، مثل سالگرد بمباران اتمی هیروشیما یا اتفاقاتی از این دست که طراحان تنها به دلیل دغدغه‌های شخصی و بدون انگیزه‌ای دیگر، پوستر را طراحی کرده‌اند و در این بین کارهای بسیاری در تاریخ گرافیک جاودانه و ماندگار شده است‌.
«پوستر به مثابه یک کار گروهی» موضوعی است که بخش دیگری از سخنان نجابتی را به خود اختصاص داد. این هنرمند تاکید کرد که یکی از ویژگی‌های دیگر پوستر این است که می‌تواند یک کار گروهی باشد: بر خلاف خیلی مسائل گرافیک مثل نشانه و دیگر محصولات گرافیک که به‌طور شخصی انجام می‌شود، در پوستر‌ها می‌بینیم که اسم چند نفر در کنار یک پوستر درج شده است. مدیر هنری، تصویرساز، کسی که خط را طراحی کرده، کسی که شعار پوستر را طراحی کرده و سایر عواملی که در آن دخیل بوده‌اند.
به گفته نجابتی، این فعالیت گروهی خودش نیز حائز اهمیت است. همه تکنیک‌ها در پوستر جمع است، از ایده گرفته تا اجرا، از پرداخت و ترکیب‌بندی تا رنگ، لی‌آوت و ... همه این مسائلی که در گرافیک وجو دارد به صورت یک‌جا در پوستر وجود دارد.
وی در ادامه به نقش پوستر در فضای جامعه اشاره کرد. نجابتی برای بیان بهتر از موضوع گرافیک و اجتماع، بخشی از سخنان شهید مرتضی آوینی را بازگو کرد. نجابتی گفت که شهید آوینی حساب گرافیک را از سایر هنرها جدا کرده است. آن هم به خاطر دو نکته، یکی التزامش به مخاطب و احترام به شعور فکری او
( که نکته بسیار مهمی است). به گفته نجابتی گرافیک به این تعهد همچنان پایبند است و هنگامی که یک پوستر طراحی می‌شود، به ارتباط با مخاطب ملتزم است‌. اما دومین نکته که نجابتی به نقل از شهید آوینی مطرح کرد، اهمیت «انتقال پیام» از سوی پوستر بود.
این استاد دانشگاه توضیح داد که قرار است، پوستر در سطح اجتماع بیاید و با مردم کوچه و بازار ارتباط برقرار کند، فارغ از فضاهای روشنفکری و مناسبت‌هایی که بین هنرمندان حاکم است.
انتقال بهتر پیام در عین خلاقیت و احترام به مخاطب و همچنین پایبندی آن به اصالت پوستر و رسالت هنرمند، موضوع‌های دیگری است که به گفته نجابتی کار یک طراح پوستر را دشوار می‌کند. دشوار از این جهت که قرار است، محصولی طراحی شود که مردم (مخاطبان) با آن ارتباط برقرار کنند. محصولی که قرار است برای جلوگیری از ابتذال در طراحی آن از هر المان و عنصر تصویری (به صرف جذابیت و همه فهم بودنش) استفاده نشود.
نجابتی تاکید کرد که یک طراح پوستر در عین حال که دغدغه ارتباط با مردم را دارد، باید به اصول گرافیک، به آموخته‌های تجربی و تئوری‌اش و ... پایبند باشد تا بتواند هنری فاخر، پیشرو و در عین حال تاثیرگذار را به مردم عرضه کند که به نظر این گرافیست، این‌ها دشواری‌های کار در عرصه پوسترهای اجتماعی را دو چندان می‌کند.
نکته دیگری که نجابتی به آن اشاره کرد، کم بودن یا نبودن سفارش‌دهندگان پوستر است. به گفته وی در فضای پوسترهای اجتماعی سفارش دهندگان به حداقل می‌رسند و نمی‌توان برای سفارش‌دهندگان پوسترهای اجتماعی یک استاندارد مشخص قائل شد.
فضایی برای نصب پوستر های اجتماعی نیست!
بخش دیگر سخنان نجابتی، نبود فضا‌هایی برای اکران و نصب پوسترها در اجتماع بود.
این گرافیست برجسته کشورمان تصریح کرد که در شهرهایی چون تهران و برخی کلان‌شهرهای کشورمان فضایی برای نصب و اکران پوسترهای اجتماعی وجود
ندارد.
این هنرمند سخنانش را به شکل یک درخواست از مسئولان فرهنگی ادامه داد: خواهش من این است که گرافیک (پوستر را) از فضای تبلیغات جدا کنیم، ما در فضاهای شهری به دنبال بستری هستیم که پوستر روی آن نصب شود. مثلا ایستگاه‌های مترو، فضاهای شهری، ترمینال‌ها و‌... مکان‌هایی که مردم بتوانند ساعت‌ها یا لحظاتی را توقف کرده و با پوستر ارتباط برقرار کنند. به نظر نجابتی، نبودن چنین فضاهایی همچنان به‌عنوان یک نقیصه در مبلمان‌های شهری دیده می‌شود.
وی اشاره‌ای هم به سابقه تاریخی طراحی و خلق پوسترهای اجتماعی در انقلاب اسلامی داشت و به فعالیت هنرمندانی چون کورش شیشه‌گران و ... اشاره کرد که در روزهای مبارزات مردم علیه حکومت پهلوی، پوسترهای بسیاری خلق شدند که امروز به عنوان بخشی از هویت بصری تاریخ ایران در ذهن مردم ثبت و ماندگار شده‌اند. حرکت‌هایی که بیشتر به صورت خودجوش از سوی هنرمندان شکل می‌گرفت و در بالاترین سطح با مخاطبان(مردم) ارتباط برقرار می‌کرد.
جایگاه واقعی پوستر در جامعه است
بخش پایانی سخنان نجابتی، بر محور فعالیت‌های نهضت مردمی پوستر انقلاب و تقدیر از فعالیت‌های این
نهضت بود.
وی تاکید کرد که در همه کشور کمتر سراغ داریم که طراحان گرافیک دور هم جمع شوند و تشکلی راه بیندازند و با دغدغه‌های ارزشمند به میدان وارد بشوند و نیازهای واقعی جامعه (که در بیانات رهبری ارائه می‌شود) را به صورت پوستر و در قالبی هنری به جامعه عرضه کنند.
نجابتی در پایان از مسئولان فرهنگی مشهد خواست که فضاهای مناسبی را برای اکران و نصب پوسترهای اجتماعی در سطح شهر در نظر بگیرند. فضاهایی که بدون ایجاد آلودگی بصری در شهر، عرصه‌ای برای ارائه آثار گرافیست‌ها باشد.
نجابتی تاکید کرد که «پوستر باید از گالری‌ها خارج شود؛ چرا که جایگاه گرافیک در گالری نیست و مثل نقاشی نمی‌توان مردم را برای دیدن آثار دعوت کرد. در واقع این پوستر است که باید به جایگاه واقعی خودش در جامعه برسد‌.
مجید ادیبی