نسخه پی دی اف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
-

المان‌هاي نوروزي در ترازوي نقد بررسي المان‌هاي نوروزي 92 در گفتگو با اهالي فرهنگ و هنر

.


چند سالي است كه نوروز براي شهروندان مشهدي و زائراني كه در تعطيلات نوروزي در اين شهر حضور دارند، با نصب آثار حجمي‌ در سطح شهر كه «المان‌هاي نوروزي» ناميده مي‌شوند، رنگ و بوي ديگري يافته است. اين كار هم از نظر زيباسازي شهر و هم از نظر اهميت قائل‌شدن براي ذوق زيبايي‌شناختي شهروندان، كاري درخور تقدير و نشان‌دهنده پيش گامي شهر مشهد در حوزه هنر شهري در كشور است كه برخي اهالي هنر و صاحب‌نظران نيز در تاييد آن، سخن گفته‌ و مي‌گويند، اما در اين ميان، هنرمندان و صاحب‌نظراني هستند كه انتقادهايي را به بعضي از جنبه‌هاي اين حركت هنري دارند؛ از الگوبرداري‌هاي بدون ذكر منبع تا ضعف و قوت‌هايي كه در سطح كيفي آثار وجود دارد. همچنین توجه‌نكردن به هويت ايراني در برخي آثار و ذكر كامل نوشته يك نويسنده بدون اجازه و ذكر منبع از ديگر انتقادهاي مطرح‌شده در اين‌باره است.
به بهانه نقد و بررسي اين كوشش هنري در شهر مشهد، با
تني چند از صاحب‌نظران حوزه فرهنگ و هنر درباره المان‌هاي نوروزي گفتگو كرده‌ايم كه بخش‌هايي از اين گفتگوها در ادامه مي‌آيد.
المان‌ها بايد تداعي‌كننده هويت ايراني باشد
محسن ميهن‌دوست، نويسنده و پژوهشگر پيش‌كسوت مشهدي مي‌گويد: آثار هنري نصب‌شده در شهر مشهد، بايد تداعي‌كننده فرهنگ و هويت ايراني باشد.
وي با اشاره به اينكه كلان‌شهر مشهد در دشت توس كهن واقع شده است و از نظر تاريخي موقعيت ويژه‌اي دارد، ادامه مي‌دهد: اگرچه شهر مشهد از منظرهاي گوناگون، به‌ويژه زيبايي‌هاي شهري پيشرفت چشمگيري داشته است، اما نكته‌اي كه در اين ميان كمتر به آن توجه شده اين است كه بايد اين نو‌شدن و زيبايي، نشاني از هويت پيش‌رونده ايراني و فرهنگ ديرينه ما داشته باشد.
اين پژوهشگر حوزه اسطوره و هنر مي‌افزايد: به جز حرم
حضرت رضا‌(ع) كه بافت يك مكان مقدس را دارد و آرامگاه فردوسي كه معماري آن برگرفته از معماري زمان هخامنشيان است، در شهر مشهد با وجود طراحي‌ها و نقاشي‌هاي شهري، جوهره هنر ايراني و اسلامي بسيار كم ديده مي‌شود.
وي تصريح مي‌كند: نو‌شدن و زيبا‌شدن بايد دال بر نوعي تفكر باشد كه اين تفكر شناسه‌اي براي فرهنگ ماست؛ در شهر مشهد، معماري و هنر شهري تلفيقي از عناصر چندگانه فرهنگي است كه گاه نامتعارف جلوه مي‌كند.
ميهن‌دوست با بيان اينكه المان‌هاي هنري بايد در وهله نخست جوهره فرهنگ اصيل ايراني داشته باشد و سپس به‌عنوان يكي از عوامل جذب گردشگر مورد توجه قرار گيرد، مي‌گويد: تلاش براي ساخت و نصب المان‌هاي نوروزي بسيار ستودني است، اما بايد گفت كه تعدادی از اين المان‌ها فاقد روح فرهنگي و به اصطلاح بي‌جان
هستند.
وي با اشاره به اينكه معماري حرم حضرت رضا‌(ع) سرشار از شكوه و هنر است و مي‌تواند الگوي بسيار خوبي براي كارهاي هنري در شهر مشهد باشد، خاطرنشان مي‌كند: آثار هنري در شهر از يك سو بايد همه‌پسند و براي توده‌هاي مختلف جامعه جذاب باشد و از سوي ديگر بايد بپذيريم كه افراد نابغه و شاخص در اين شهر بسيار بوده‌ و هستند؛ بنابراين بايد با اين آگاهي و نيز شناخت درست از منطقه‌اي كه در آن زندگي مي‌كنيم و فرهنگي كه از پيشينيان به ما رسيده است و نيز درك وضعيت كنوني خود در جهان امروز، آثاري خلق كنيم كه با بن‌مايه‌هاي فرهنگي و هنري، نماد هويت ايراني‌اسلامي ما نيز باشد.
يك شروع اميدوار‌كننده
محمدحسين جعفريان، شاعر و مستندساز مشهدي، با بيان اينكه آغاز يك فعاليت هنري به خودي خود كاري ارزشمند محسوب مي‌شود، اظهار مي‌دارد: نصب آثار هنري در سطح شهر مشهد، اگر نگوييم ‌بي‌سابقه بوده، سابقه كمي داشته است و از اين جهت فعاليتي نو در سطح كشور محسوب مي‌شود.
وي اهميت‌دادن به آثار هنري و نصب المان‌هاي نوروزي را از طرفی فكري جذاب و از طرف ديگر يك شروع اميدوار‌كننده مي‌داند و مي‌گويد: همين كه برخي مديران شهر مشهد به اين فكر افتاده‌اند كه شهروندان مشهدي نياز به ارتباط نزديك با هنر دارند، اتفاق مباركی است.
جعفريان مي‌افزايد: البته هميشه در نخستين كارها، كاستي‌ها يا اشتباهاتي وجود دارد؛ به نظر مي‌رسد در انتخاب و فرايند نصب بعضي از اين المان‌ها دقت لازم به كار گرفته نشده است، اما مي‌توان از اين بي‌دقتي‌ها چشم‌پوشي كرد.
وي با تأكيد بر اينكه اين جريان هنري بركاتي به همراه داشته است، تصريح مي‌كند: توجه به هنرمندان و نظراتشان در مديريت شهر، توجه به آثار هنري، ايجاد ارتباط نزديك بين هنرهاي شهري با عموم شهروندان و ... از بركاتي است كه اين جريان هنري با خود به ارمغان آورده است.
محمدحسين جعفريان خاطرنشان مي‌كند: بايد با بهره‌گرفتن از تخصص و نظر متخصصان و صاحب‌نظران حوزه‌هاي مختلف هنري، به فكر رفع كاستي‌ها و اشتباهات در كارهاي گذشته و ارتقاي سطح كيفي آثاري باشيم كه قرار است پس از اين ساخته و نصب شوند.
مشاركت هنرمندان، شهر را زيبا كرده است
محمدمهدي خاتمي، نويسنده و كارگردان تئاتر، با اشاره به اينكه شهرهاي ديگر در نصب نمادهاي هنري از مشهد الگو گرفته‌اند، مي‌گويد:نصب آثاري كه به همت هنرمندان مشهدی خلق شده،در چند سال اخير در سطح شهر مشهد، اتفاق مباركي است.
وي با بيان اينكه استقبال شهروندان و زائران مشهد از اين آثار هنري به‌ويژه در تعطيلات نوروزي چشمگير بود، ادامه مي‌دهد: هنرمندان مشهدي نشان دادند كه وقتي به صورت جدي در زيباسازي شهر مشاركت داشته باشند، مي‌توانند با آثار خود، مشهد را به شهري زيبا و جذاب براي شهروندان و گردشگران تبديل كنند.
اين كارگردان تئاتر تصريح مي‌كند: مديريت شهري مشهد با اعتماد به هنرمندان و ايجاد زمينه براي فعاليت آنان و ارائه آثار هنري، فضايي را به وجود آورد تا هنرمندان عرصه هنرهاي تجسمي به خلق اثر بپردازند و اين امكان را داشته باشند كه آثارشان را در جاي‌جاي شهر مشهد در معرض ديد عموم قرار دهند و از اين فرصت براي ارتباط تنگاتنگ با مخاطبان خود بهره ببرند.
خاتمي با تاكيد بر اينكه اهميت‌دادن به هنرهاي شهري نبايد محدود به ايام نوروز باشد و برخي المان‌ها قابليت دائمي‌شدن را دارند، خاطرنشان مي‌كند: اگرچه نصب آثار هنري در تعطيلات نوروز در مشهد تبديل به يك سنت شده و در جذب گردشگر بسيار مؤثر است، اما بايد به سمتي برويم كه المان‌هاي موقت را به المان‌هاي دائمي تبديل كنيم؛ اگر تعداد آثار هنري دائمي در سطح شهر مشهد افزايش يابد، آنگاه شاهد آثار ماندگار، بلندمدت و ارزشمند اين فعاليت هنري خواهيم بود.
براي عموم كار كنيم، اما عوام‌زده نباشيم
دكتر هادي منوري، شاعر و فعال فرهنگي نيز مي‌گويد:
ارزش قائل‌شدن براي هنرهاي شهري كه يكي از نمودهاي آن همين نصب المان‌هاي نوروزي در نقاط مختلف شهر مشهد است، باعث شده تا ديگر شهرها و استان‌ها در اين گونه فعاليت‌هاي هنري از مشهد پيروي كنند.
وي با بيان اينكه آثار هنري از موزه‌ها به جاي‌جاي شهر آمده‌اند، مي‌افزايد: بر خلاف آثاري كه در موزه‌ها قرار دارند، اين المان‌ها در معرض ديد عموم هستند و حتي آن‌هايي كه قصد تماشاي آثار هنري را ندارند، آن‌ها را مي‌بينند كه اين موضوع باعث ايجاد سرزندگي و شادابي بيشتر در ميان مردم شهر مي‌شود.
اين شاعر مشهدي ادامه مي‌دهد: اگرچه ارزيابي من از اين فعاليت مثبت است، اما درباره آن مي‌توان چند پرسش را مطرح كرد؛ كيفيت اين المان‌ها در چه سطحي قرار دارد؟ در كجا نصب مي‌شوند و چقدر ماندگاري دارند؟
وي با اشاره به ارزش تداوم اين گونه فعاليت‌ها، تصريح مي‌كند: بايد در انتخاب المان‌ها براي نصب در شهر از شتاب‌زدگي پرهيز كنيم و اين حركت هنري را با يك برنامه‌ريزي بلندمدت و تعيين هدف انجام دهيم؛ وقتي يك برنامه فرهنگي پشت اين فعاليت قرار داشته باشد، جدي‌تر گرفته می شود و به دام روزمرگي نمي‌افتد.
وي با بيان اينكه محل نصب المان‌هاي نوروزي بيش‌از‌پيش جاي تأمل دارد، مي‌افزايد: اين المان‌ها نبايد تاريخ مصرف داشته باشد و بايد به نوعي ساخته و نصب شود كه بتوان هميشه از آن‌ها بهره برد.
هادي منوري با تاكيد بر اينكه بايد براي عموم مردم كار كنيم اما عوام‌زده نباشيم، خاطرنشان مي‌كند: در ساخت و نصب المان‌هاي نوروزي بايد بيشتر از گذشته از تخصص هنرمندان و ديدگاه‌هاي صاحب‌نظران استفاده كنیم و انتقادها را جدي بگيريم تا به وضعيت مطلوب دست يابيم.
لطفاً بي‌اجازه استفاده نكنيد!
اما يكي از نويسندگان پيش‌كسوت مشهدي از اينكه در يكي از المان‌هاي نصب‌شده در مشهد، از متن يكي از كتاب‌هاي او بدون ذكر منبع استفاده شده است، انتقاد شديدي دارد.
حسين آتش‌پرور مي‌گويد: در المان «ماشين تحرير قديمي» كه در ميدان جانباز نصب شده، متني وجود دارد كه برگرفته از كتاب‌ من به نام «خيابان بهار آبي بود» است؛ اين نوشته كه آن را از صفحه 135 اين كتاب برداشته‌اند، بدون ذكر نام نويسنده و نام كتاب و حتي بدون اجازه من استفاده شده؛ در حالي كه نام طراحان و سازندگان المان در كنار آن نوشته شده است.
وي مي‌افزايد: انتقاد شديد من به اين دليل است كه متاسفانه استفاده از نوشته‌هاي نويسندگان بدون اجازه و ذكر منبع، سابقه داشته و دارد به يك روش تبديل مي‌شود.
آتش‌پرور با بيان اينكه همه دارايي‌هاي يك نويسنده كتاب‌ها و نوشته‌هاي اوست، خاطرنشان مي‌كند: من به دليل احترامي كه براي دوستان در مديريت هنري شهرداري مشهد قائل هستم تاكنون حرفي نزده‌ام، اما اين كار ،غيرحرفه‌‌اي، خلاف اخلاق و نوعي دست‌درازي به حقوق نويسندگان است.
يوسف بينا