گروه شهرسبز و پاک، قاسم فتحی- حتما شما هم اول عید با این المان‌ها و خاطرات زیبایی که به یک‌باره کل مشهد را فرا گرفت، احساس زیبا و خوبی پیدا کردید و بعدش هم کلی با خودتان فکر کردید که چه کسی یا کسانی این کارها را کرده‌اند. مهندس حسین برلياني از حرفه‌ای‌های این رشته است که مدیریت زیباسازی شهرمان را به عهده دارد. با او در این رابطه به گفتگو نشسته‌ایم.
آقای مهندس عده‌ای دوست دارند تمام فصل‌ها در شهر از این المان‌ها داشته باشند یک جور شروع دوباره، می‌دانید این‌قدر زمان به‌شدت می‌گذرد که مردم اصلا متوجه تغییر فصل‌ها نمی‌شوند. می‌خواهم بدانم آیا این کار در فصل‌های دیگر هم می‌تواند ادامه داشته باشد؟
ببینید از مهم‌ترین امور در زیباسازی شهری، خلاقیت است که در نماهای شهری فرصتی برای آن در نظر گرفته نشده است و تنها به الگوبرداری‌ از منابعی که با شرایط بومی کشور ما هم‌خوانی ندارد، توجه شده است. اگر مشکلی از نظر تلاقی ایام (مثلا تلاقی ایام محرم و صفر و نوروز که مطمئنا مباحثی همچون شهادت امام حسین(ع) و امام رضا(ع) در اولویت قرار می‌گیرد) وجود نداشته باشد، نصب المان‌های موقت در ایام خاص مانند سال‌های پیش انجام می‌شود، که شش‌ماه قبل از رسیدن سال نو، مکان‌یابی و فراخوان از علاقه‌مندان برای ارسال آثار صورت می‌گیرد که همین کار در قالب طرح استقبال از بهار انجام می‌شود.
البته این المان‌ها که به‌صورت موقت نصب می‌شود و پس از جمع‌آوری به دلیل انس گرفتن مردم با این نمادها و یاد‌آوری خاطرات آن‌ها در فضاهای باز و بوستان‌ها جاگذاری می‌شوند، خب بعضی از المان‌ها نیز بر اساس تصمیم شهردار و اعضای شورای اسلامی شهر مشهد به سایر شهرستان‌ها هم می‌رود.
آقای برلیانی خودتان معماری شهر را چگونه می بینید؟ دلچسب یا...
وجود بارگاه مطهر ثامن‌الحجج حضرت‌رضا(ع)، موقعيت اقليمي و آب وهوايي مناسب، شرايط جغرافيايي و راه‌هاي ارتباطي و قرار گرفتن آن در مسير تاريخي راه ابريشم و شرايط تجاري و فرهنگي آن، در طول حيات ۱۲۰۰ساله مشهد، سبب شده است تا نام دومین کلان‌شهر مذهبی جهان بر آن نهاده شود، باید قبول کنیم امروزه در شهر مشهد یک ساختار مناسب و یکپارچه‌ معماری وجود ندارد و آنچه از آن به عنوان معماری یاد می‌شود؛ اگر منظورتان این معماری حال حاضر است که بیشتر این‌ها نتیجه اعمال نظر شخصی معماران، بدون در نظر گرفتن قوانین ساخت‌وساز است درحالی‌که در گذشته مشهد از نظر معماری وضعیت مناسبی داشته است. ما تا وضعیت مطلوب فاصله زیادی داریم اما گسترش ضروري و اصولی پيرامون حريم رضوي در چند سال گذشته را می‌توان حرکتی مثبت در زمینه فراهم شدن امكانات بيشتر برای رفع نيازهاي زائران و مجاوران، ايجاد فضا و سيماي شهري مطلوب و معرفي و انتقال فرهنگ ملي و مذهبي از طريق جذب مسلمانان دیگر كشورهاي اسلامي دانست.
در کنار این ما در نظر داریم تا با راه‌اندازی کمیته سیما و منظر شهری در شهرداری مشهد، طرحی ضربتی در خصوص نماسازی اجرایی کنیم که طی آن تمامی نماها در این کمیته مورد بررسی و کنترل قرار خواهد گرفت. در همین رابطه ما بر روی مشارکت شهروندان حساب ویژه‌ای باز کرده‌ایم.
جناب برلياني برای نور شهر چه فکری کرده‌اید؟ می‌دانید تمام زحمت‌های زیباسازی و همین المان‌ها باید با نور کافی و زیبا نمایش داده شوند.
نورپردازی یکی از عوامل زیباسازی محسوب می‌شود که در سال‌های اخیر مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است؛ این سیستم در مشهد تا کنون بر روی تقاطع‌ها، پل‌ها و فضای سبز به بهره‌برداری رسیده است که در شب تاثیر بسزایی در لطافت فضا و نماهای شهری داشته است. همچنین در راستای زیباسازی پایتخت معنوی ایران تصویب آیین‌نامه‌هایی برای یکسان‌سازی ساخت‌وسازها متناسب با شرایط اقلیمی مشهد ضروری است و باید در رأس امور قرار گیرد. علاوه بر این اقدامات صورت گرفته در زمینه روشنایی بیشتر بر اساس سلیقه و برداشت‌های شخصی از محیط است که این‌گونه فعالیت‌های مقطعی موجب ناهمگونی بافت‌های مختلف سطح شهر شده است.
هم‌اکنون نورپردازی پل‌ها و تقاطع‌های غیرهمسطح در دستور کار این مدیریت قرار دارد که با بهره‌گیری از تجربه مشاوران خبره سعی شده است؛ فضاهایی که با مفاهیم و ارزش‌های تاریخی و فرهنگی مشهد تناسب دارند، به وسیله نور بهتر نمایش داده شود.
آشفتگی شهر مشهد و نصب المان‌های متفاوت چگونه است؟
باید این موضوع را قبول کرد که مشهد از نبود المان‌های باهویت رنج می‌برد، در واقع تلاشی موثر در رابطه با مقایسه مشهد با سایر کلان‌شهرهای ایران صورت نگرفته است، هم‌اکنون مشهد در روزهای خاصی از سال همانند ویژه برنامه‌های دفاع مقدس، ایام نوروز، نیمه شعبان و دهه کرامت فعالیت‌های خوبی را در سطح شهر انجام می‌دهد که تداعی‌کننده خاطراتی برای شهروندان و زائران می‌باشد که رضایت نسبی آن‌ها را نیز به همراه داشته است.
همچنین با تاکیدات شهردار محترم مشهد نسبت به موضوع المان‌های هویت‌زا در سطح شهر مشهد، نصب المان به دو قسمت موقت و ثابت، تقسیم‌بندی شد که بر اساس آن المان‌های ثابت به‌صورت برگزاری مسابقه در مقیاس‌های محلی، ملی و بین‌المللی و سفارش به هنرمندان برحسب ضرورت در مناطق سیزده‌گانه نصب می‌گردند.
جناب مهندس من خیلی اطلاع ندارم و می‌خواهم از شما بپرسم که آیا می‌شود از نمونه‌های خارجی در تزیین شهر استفاده کنیم؟
البته زیبایی شهر وابسته به ایجاد احساس زیبایی شهری در ذهن شهروندان می باشد که در واقع هنگامی که صحبت از زیباسازی شهر به میان می‌آید به دو نکته اشاره کرده‌ایم: یکی ایجاد زیبایی و دیگری حذف و رفع تمام عواملی که باعث بدمنظر شدن و نازیبایی شهر می‌شود؛ البته این عوامل بیشتر وابسته به نوع ارتباط و آگاهی شهروند از فضای شهری است که در آن ساکن هستند.
همچنین روشی برای مشارکت دادن مردم در زیباسازی شهری، طراحی نشده است و ما هر چقدر زیباسازی در زمینه معماری ایرانی - اسلامی داشته باشیم، ولی شهروندان را با فرهنگ اصیل ایرانی آشنا نسازیم، فایده‌ای نخواهد داشت. از این رو در تلاش هستیم تا با تشکیل سازمان زیباسازی، به توسعه فعالیت‌های پژوهشی و تحقیقاتی، از نهادهای مرجع در زمینه هنرها و زیباسازی شهری به سیاست‌گذاری، راهبرد و هدایت امور زیباسازی در شهر مشهد بپردازیم تا بتوانیم گامی موثر در جهت تداوم، فرهنگ و هنر اصیل ایرانی- اسلامی برداریم.
از این رو مهم‌ترین پیشرفت و اتفاقات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشتن زیربنایی فرهنگی است که این امر در گرو تدوین طرح‌های جامع معماری بر پایه مسائل فرهنگی و بومی است که همکاری تمام ارگان‌ها را می‌طلبد.
همان‌طور که می‌دانید تمام شهرهای جهان برای ورودی شهر‌شان زیبایی ویژه‌ای در نظر دارند. به نظر من هر کسی که برای بار اول وارد مشهد می‌شود باید این زیبایی را بیشتر از داخل شهر احساس کند؛ برای آن چه برنامه‌ای دارید؟
خب ما سعی کردیم با توجه به مذهبی بودن شهر مشهد و اینکه بیشتر مسافران برای زیارت به مشهد می‌آیند، تفسير حديث سلسله‌الذهب را درشلوغ‌ترین ورودی شهر نصب کنیم، البته قرار است اتفاقات خوبی در آینده برای این ورودی بیفتد. در کنار این طراحی ورودی قوچان از سه راه فردوسی تا میدان پارک، واقع در مناطق1، 2، 10و 11 نیز در دستور کار شهرداری است که در صورت لزوم فراخوانش را به زودی اعلام می‌کنیم.
دانشجویان طراح و علاقه‌مند به این رشته تا چه حد می‌توانند با شما همکاری کنند. چه حد امکان کار با شهرداری را دارند؟
با توجه به دیدگاه تخصصی شهردار و اعضای شورای شهر نسبت به مشارکت تخصصی تمامی هنرمندان در حوزه‌های مختلف شهری، خیلی تلاش می‌کنیم تا خواسته‌های مردم به نتیجه مطلوب برسد، هنوز مشهد در این زمینه نیاز به کار خیلی زیادی دارد و ما هم داریم سعی می‌کنیم تا این جایگاه هر روز بهتر شود و این را هم بگویم که مشهد اکنون پس از تهران در بهبود محیط شهری به لحاظ مباحث کمی‌وکیفی در رتبه دوم قرار دارد.