شهرداری، ارگانی خودگردان بوده که پس از خودکفا شدن همواره با مشکل تأمین منابع مالی مواجه بوده است که این مشکل با تصویب قانون تجمیع تا حدی مرتفع شد. البته مشکل تأمین منابع در کلان‌شهر‌ها خیلی گسترده است، با این حال قانون تجمیع عوارض که از اوایل دهه‌80 در کشور اجرا می‏شد، با تصویب قانون مالیات بر ارزش افزوده در تاريخ 17‌اردی‌بهشت ماه1387 توسط کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی (مطابق اصل 85 قانون اساسی)، لغو و از اول مهرماه سال1387 قانون مالیات بر ارزش افزوده، جایگزین قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه (موسوم به قانون تجمیع عوارض) شد.
ارزش افزوده چيست؟

آيا مي‌دانيد ارزش افزوده به چه معناست؟ به عنوان مثال در نظر می‌گیریم که یک نان ابتدا گندم بوده، سپس تبدیل به آرد شده، خمیر شده و در نهایت در تنور پخته و نان شده است. قیمت گندم موجود در هر عدد نان تا قیمت نان به فروش رفته در نانوایی در این مراحل به تدریج افزایش یافته است که این افزایش حاصل زحمت تولیدکنندگان مختلف در مراحل مختلف تولید گندم تا فروش نان بوده است. به این ارزش اضافی ایجاد شده از دانه گندم تا نان، «ارزش افزوده» گفته می‏شود.
در زمان اجرای قانون تجمیع عوارض، تولیدکنندگان ناچار بودند، به‌طور سلسله‏وار برای یک کالا مکرراً مالیات بپردازند، یعنی به عنوان مثال برای یک خودرو هم تولید کننده مواد اولیه، هم قطعه‏ساز و هم کارخانه تولیدکننده به طور جداگانه و هر کدام سه درصد مالیات تجمیع عوارض می‏پرداختند اما در عین حال بنگاه‏‌های فروش خودرو، دلالان خودرو و شرکت‏‌های واردکننده خودرو، از پرداخت این مالیات معاف بودند. با اجرای مالیات برارزش افزوده، سلسله مراتب تولید از پرداخت مالیات بر تجمیع عوارض معاف می‏شوند و در عوض این توزیع‏کننده ‌‌نهایی است که باید مالیات را محاسبه و از خریدار‌ نهایی دریافت کند.
مبلغ قانون مالیات بر ارزش افزوده
قانون تجمیع عوارض مقرر می‏کرد؛ هر تولیدکننده، چه کسی که ماده اولیه را و کسی که کالا یا خدمات نهایی را توليد مي‌كند، 5/1 درصد بابت شهرداری‏‌ها و 5/1 درصد بابت عوارض سایر نهاد‌های دولتی به سازمان امور مالیاتی بپردازد. قانون مالیات بر ارزش افزوده، پرداخت 5/1درصد شهرداری‏‌ها را به حالت قبلی گذاشته و دریافت 5/1‌درصد سهم دولت را به عهده فروشنده نهایی قرار داده است.
البته نرخ‌ها برای کالا‌های خاص از جمله فرآورده‌های نفتی، متفاوت است. نرخ مالیات بر ارزش افزوده بنزین 30درصد اعلام شده است که 20درصد آن عوارض و 10درصد مالیات است و به حساب درآمد‌های عمومی واریز و منابع حاصل از عوارض نیز به شهرداری‌ها پرداخت می‌شود.
موارد شمول مالیات بر ارزش افزوده
قانون مالیات بر ارزش افزوده شامل همه کالا‌ها و خدماتي است که در بازار ایران به فروش می‏رسد، به استثنای 17 قلم کالای ذکر شده در ماده 12 این قانون می‏شود. درباره دو کالای خاص سیگار و سوخت هواپیما هم این قانون استثنا دارد که از سیگار 12‌درصد و از سوخت هواپیما 20‌درصد مالیات بر ارزش افزوده اخذ می‌گردد.
براساس توافق اولیه مجلس و دولت مقرر شده است؛ در گام اول، تنها واردکنندگان و توزیع‏کنندگانی که حجم گردش مالی آن‌ها سالانه از یک میلیارد تومان تجاوز می‏کند، مشمول این مالیات باشند به این ترتیب بسیاری از اصناف جزء و ارائه‏کنندگان خدمات از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند .
برخی بر این باورند که مالیات بر ارزش افزوده باعث گران شدن کالا می‌گردد اما در حقیقت براساس این قانون، 5/1‌درصدی که تولیدکنندگان در مراحل مختلف برای تولید یک کالا به دولت می‏پرداختند، حذف و در نهایت توسط فروشنده اخذ می‏شود.
در واقع مالیات پرداختی برای عرضه یک کالا نه تنها زیاد نمی‌شود، بلکه به‌دلیل حذف مراحل مختلف اخذ تجمیع عوارض از تولید یک کالا، مالیات کمتری نیز پرداخته می‏شود.
تفاوت این قانون با قانون تجمیع عوارض دراین است كه وصول عوارض ازكالا‌ها وخدمات محدود به ارزش افزوده، یعنی افزایش ارزش كالا‌ها و خدمات به دلیل فعل و انفعالاتی است كه درآن‌‌ها صورت می‌گیرد، به طوری كه درمعدنی كه آلیاژ فولاد تولید می‌شود و سپس با انجام فعل و انفعالاتی به كالایی تبدیل می‌شود، ارزش آن با فولاد خام تفاوت دارد و عوارض با توجه به این تفاوت قیمت اخذ می‌گردد. یعنی افزایش قیمت كالا براساس فرآیند‌هایی است كه برروی آن صورت می‌پذیرد.
مهم‌ترين موارد مندرج در قانون مالیات بر ارزش افزوده مرتبط با مدیریت شهری و روستايی
برخی از موارد مندرج در قانون مالیات بر ارزش افزوده که با مدیریت شهری و روستايی در ارتباط است، به شرح زير می‌باشد:
• استرداد و یا تهاتر مالیات پرداختی شهرداری‌‌ها و دهیاری‌‌ها بابت خرید کالا‌ها و خدمات، مرتبط با وظایف قانونی آن‌هاست.
• مکلف نمودن شهرداری‌ها به در اختیارگذاشتن پایگاه‌‌های اطلاعاتی مربوط به املاک، مشاغل و سایر موارد که در شناسایی و تشخیص عملکرد مالی مؤدیان مورد نیاز است.
• اختصاص یک در هزار تمامي‌عوارض و جرايم وصولی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها به سازمان امور مالیاتی براي امر آموزش و تشویق مؤدیان.
• ابقاي عوارض متمرکز فرآورده‌‌های نفتی، سیگار و شماره‌گذاری خودرو.
• اختصاص یک‌درصد عوارض پالایشگاه‌‌های نفت، واحد‌های پتروشیمی و نیز صنایع آلاینده محیط‌زیست به شهرداری‌ها و دهیاری‌های محل علاوه بر عوارض کالا‌های تولیدی آن واحد‌ها.
• استرداد 10‌درصد عوارض تولید کالا‌ها به واحد‌های تولیدی که مراکز آموزشی و ورزشی برای کارکنان خود ایجاد نمایند (تا سقف هزینه انجام شده).
• اختصاص 5/0‌درصد از عوارض وصولی کالا‌ها و خدمات موضوع بند (الف) ماده 38 به آموزش‌و‌پرورش.
• تعیین نرخ 5/1 درصد عوارض بر تمامي‌کالا و خدمات موضوع ماده 16 این قانون.
• مکلف بودن سازمان امور مالیاتی به واریز عوارض وصولی به حساب شهرداری محل و یا تمرکز وجوه حداکثر تا پانزدهم ماه بعد.
• واریز عوارض موضوع بند (الف) ماده 38 (5/1 درصد کالا و خدمات) به حساب شهرداری محل (در مورد مؤدیان داخل حریم) و یا حساب تمرکز وجوه (در مورد مؤدیان خارج از حریم شهر‌ها).
• اختصاص3 درصد از تمامي‌عوارض وصولی به سازمان امور مالیاتی بابت هزینه شناسایی و وصول (آموزش، تشویق، خرید تجهیزات و. ..).
• تعیین نسبت 20درصد کلان‌شهر‌ها، 60 درصد سایر شهر‌ها و20 درصد دهیاری‌ها برای توزیع عوارض متمرکز سوخت، سیگار و شماره‌گذاری خودرو براساس شاخص‌های جمعیت و کمتر توسعه یافتگی برای سایر شهر‌ها و نیز جمعیت برای کلان‌شهر‌ها و دهیاری‌ها.
• ابقاي اعتبارات دوازده‌در هزار ارزش گمرکی کالا‌های وارداتی (براساس نسبت 20 درصد کلان‌شهر‌ها،60 درصد سایر شهر‌ها و20 درصد دهیاری‌ها) از دیگر موارد مندرج در قانون مالیات بر ارزش افزوده است که با مدیریت شهری وروستايی مرتبط است.
• وضع دو درصد جریمه ماهيانه به ازاي تأخیر در پرداخت عوارض متعلقه.
• ابقاي پنج درصد عوارض حمل و نقل برون شهری با وسايل زمینی(به استثناي ریلی)، دریایی و هوایی ‌‌، ابقاي یک در هزار عوارض سالیانه بر انواع خودرو‌های سواری و وانت دوکابین.
• وضع عوارض محلی جدید توسط شورا‌های اسلامی شهر و بخش، تا پایان بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد.
• ابقاي نرخ عوارض نوسازی.
• لغو قوانین و مقررات مربوط به اعطاي تخفیف یا معافیت از پرداخت عوارض شهرداری (تمام قوانین برقرار کننده معافیت که طی 5 سال اخیر به تصویب رسید‌ه‌اند، همانند؛ معافیت ادارات آموزش و پرورش از پرداخت هرگونه عوارض شامل این حکم لغو معافیت می‌گردند).
• افزایش نرخ عوارض بر کالا‌های تولیدی از یک درصد به 5/1 درصد از ابتدای تیرماه سال 1387 از دیگر موارد مندرج در قانون مالیات بر ارزش افزوده است‌،که با مدیریت شهری و روستايی مرتبط می‌باشد.
نكات مهم در مورد ماليات بر ارزش افزوده
• عرضه كالا‌ها، خدمات و همچنين واردات و صادرات آن‌ها مشمول قانون ماليات بر ارزش افزوده مي‌شود.
• با اجراي كامل قانون ماليات بر ارزش افزوده، قانون موسوم به تجميع عوارض به طور كامل لغو گرديد.
• با اجراي كامل قانون ماليات بر ارزش افزوده، ماليات و عوارض اضافه‌تري دريافت نخواهد شد و اين ماليات با همان نرخ‌هاي ماليات و عوارض قانون موسوم به تجميع عوارض وصول می‌گردد.
• در نظام ماليات بر ارزش افزوده، نه تنها از كالا‌ها و خدمات صادراتي، ماليات و عوارض اخذ نمي‌گردد بلكه ماليات بر ارزش افزوده پرداختي مراحل قبلي واردات، توليد و توزيع نيز مسترد مي‌گردد.
• در نظام ماليات بر ارزش افزوده، هرگونه ماليات و عوارض پرداختي توسط فروشندگان (مؤديان ثبت‌نام شده) در زمان خريداري نهاد‌ها قابل تهاتر با ماليات‌هاي دريافتي آنان در زمان فروش و يا قابل استرداد به آنان خواهد بود.
• كالا‌هاي مشمول نظام ماليات بر ارزش افزوده كه بدون رعايت مقررات و ضوابط قانون ماليات بر ارزش افزوده عرضه گردد، علاوه بر جرايم متعلق و ساير مقررات مربوط، قاچاق محسوب و مشمول قوانين و مقررات مربوطه خواهد بود.
• ماليات بر ارزش افزوده در مبادي ورودي و قبل از ترخيص كالا‌ها و خدمات از كليه وارد كنندگان كالا‌ها وصول و در پروانه گمركي و يا فرم‌هاي مربوطه درج خواهد گرديد.
• نرخ عمومي‌ماليات بر ارزش افزوده، به علاوه عوارض شهرداري‌ها و دهياري‌ها تنها 3 درصد است.
• نرخ ماليات بر ارزش افزوده، در رابطه با انواع سوخت و دخانيات خاص و بالاتر مي‌باشد.
• نياز‌هاي ضروري خانوار‌ها از جمله نان، گوشت، قند، شكر، برنج، شير، پنير، روغن نباتي و. .. از پرداخت ماليات بر ارزش افزوده معاف است.
• خدمات آموزشي ‌ پژوهشي و همچنين خدمات درماني و دارو از پرداخت ماليات بر ارزش افزوده معاف هستند.